Bản báo cáo của Freedom House về sự xói mòn tự do toàn cầu

Một nhóm chuyên gia về chuyển biến chính trị và xã hội trên thế giới bình luận hôm 12 tháng 01 về bản báo cáo thường niên của Freedom House, “Tự do trên thế giới năm 2010.” Từ trái qua phải: Jennifer Windsor, giám đốc điều hành Freedom House; Thomas Carothers, Carnegie Endowmen (Gary Feuerberg/The Epoch Times)

WASHINGTON—Kể từ sự sụp đổ của chủ nghĩa cộng sản tại các nước Đông Âu năm 1989 và sau đó là Liên Xô, đã có kỳ vọng về sự mở rộng của tự do và dân chủ trên toàn cầu. Phong trào tiến tới dân chủ và nhân quyền nhiều hơn nữa đã bị đình trệ trong vài năm qua, khi các chế độ độc tài đánh trả và tìm cách chống lại xu hướng dân chủ. Các phát hiện gần đây trong bản báo cáo thường niên mới nhất của Freedom House, “Tự do trên thế giới” công bố hôm 12 tháng 01 đã cho thấy sự đi xuống trên toàn cầu về tự do chưa từng thấy trong năm thứ 4 liên tiếp.

Tự do, dân chủ và nhân quyền trên thế giới đã không tiến bộ trong năm qua, theo một cuộc khảo sát tại 194 quốc gia và 14 vùng lãnh thổ trên thế giới được tiến hành bởi Freedom House, và đã được xuất bản thành báo cáo từ năm 1972. Chắc chắn là cũng có một số tiến bộ, nhưng chúng đã bị lu mờ trước sự suy giảm về tự do ở 40 nước ở Châu Phi, Châu Mỹ La-tinh, khu vực Trung Đông và các nước thuộc Liên Xô cũ.

Ông Arch Puddington, người chịu trách nhiệm chính đối với bản báo cáo và là giám đốc nghiên cứu của Freedom House nói: “Sự suy giảm … ảnh hưởng đến những nước mà trước kia đã từng có những dấu hiệu về tiềm năng cải cách, và đi cùng với việc tăng cường đàn áp những người bất đồng chính kiến và các nhà báo độc lập.”

Năm 2009 được đánh dấu bởi “sự tăng cường đàn áp những người bảo vệ nhân quyền và các nhà hoạt động [quyền] công dân”, theo thông cáo báo chí của Freedom House. “Những chế độ độc tài mạnh nhất đã trở nên áp bức hơn, có ảnh hưởng hơn trên trường quốc tế, và thiếu nhân nhượng hơn”, ông Puddington nói.

Tại một diễn đàn được tài trợ bởi Freedom House trong ngày công bố bản báo cáo, có sự bất đồng về việc liệu “sự suy giảm” về tự do mà bản báo cáo đề xuất có phải chỉ là một sự đột biến không đáng kể hay không. Ông Thomas Carothers, nhà sáng lập kiêm giám đốc Chương trình Dân chủ và Pháp quyền tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình quốc tế và là một học giả hàng đầu về dân chủ hóa toàn cầu, thích mô tả kết quả của Freedom House trong 4 năm qua là “đình trệ” thay vì “suy giảm” hay “đảo ngược”.

Trong bất cứ trường hợp nào, rõ ràng là tình trạng tự do trên thế giới đã cải thiện kể từ năm 1989, với nhiều nền dân chủ bầu cử hơn. Và đa số các quốc gia đã có tiến bộ 20 năm trước vẫn chưa thụt lùi. Tuy nhiên, các kết quả như trong các bản báo cáo của Freedom House 4 năm qua đã dẫn tới sự hồ nghi về sự mở rộng không thể tránh được của nền dân chủ trên toàn cầu.

Đo lường sự chuyển biến về tự do

Freedom House là một tổ chức độc lập theo dõi tình trạng tự do trên khắp thế giới, sử dụng một bộ thước đo để đo lường những chuyển biến của một quốc gia trong việc tuân thủ nền Pháp quyền, tự do liên kết và tự do biểu đạt. Các chỉ số về những sự tự do này bao gồm một bộ máy tư pháp độc lập, bầu cử tự do, không sử dụng tra tấn, mức độ “xã hội dân sự”, và tự do báo chí.

Như một thước đo tổng quát về sự tiến bộ hay thụt lùi nói chung, Freedom House sử dụng một vài chỉ số để phân loại các quốc gia thành ba nhóm lớn: “Tự do”, “Tự do một phần” và “Không tự do”. Ở một quốc gia tự do, người ta thấy một hệ thống chính trị đa đảng, bảo vệ các quyền tự do công dân, đời sống dân sự và báo chí độc lập. Một quốc gia “Không tự do” điển hình là do một chính phủ độc tài điều hành, nơi các quyền chính trị và tự do công dân căn bản bị cự tuyệt rộng rãi và có hệ thống. Một quốc gia “Tự do một phần” có sự tôn trọng hữu hạn đối với các quyền tự do chính trị và công dân, và điển hình là có tham nhũng, nền Pháp quyền yếu và sự thống lĩnh của một đảng chính trị.

Sự phân loại các quốc gia trên thế giới như sau: 89 “Tự do” (46%), 58 “Tự do một phần” (30%), và 47 “Không tự do” (24%).

Hầu hết các thay đổi trong điểm số tự do của một nước xảy ra trong ba nhóm lớn này, và những thay đổi như vậy là tương đối nhỏ. Quan trọng hơn là những thay đổi về trạng thái giữa các nhóm. Chỉ có một nước, Lesotho, rơi xuống từ “Tự do” sang “Tự do một phần”, nhưng năm nước rơi từ “Tự do một phần” sang “Không tự do”. Ba trong số này là các nước ở khu vực Trung Đông – Bahrain, Jordan, và Yemen.

Kyrgyzstan ở vùng Trung Á rớt xuống “Không tự do” do một “cuộc bầu cử tổng thống có kẽ hở” và “những hạn chế pháp lý mới đối với tự do tôn giáo.” Đặc biệt thất vọng là Kazakhstan (đã bị xếp vào nhóm “Không tự do”), nơi chính phủ đã không giữ lời hứa thực hiện những cải cách chính trị để trở thành chủ tịch của Tổ chức An ninh và Hợp tác Châu Âu (OSCE), hay còn được gọi là Ủy ban Helsinki.

Gabon trên bờ biển Trung-Tây Châu Phi cũng rớt xuống thành “Không tự do” do “tăng cường các hạn chế đối với báo chí trong khoảng thời gian quanh cuộc bầu cử tổng thống, cũng như một cuộc đàn áp những người biểu tình sau cuộc bầu cử”, bản báo cáo viết.

Một chỉ số khác của Freedom House là số quốc gia có nền dân chủ bầu cử. Trong bản báo cáo năm nay, có sự suy giảm từ 119 xuống còn 116, con số thấp nhất kể từ năm 1995. Số nền dân chủ bầu cử vào năm 1990 chỉ là 76.

Việc tổ chức một cuộc bầu cử không phải là điều kiện đủ để thực sự trở thành một nền dân chủ bầu cử, như cuộc bầu cử gần đây ở Iran với cáo buộc gian lận cử tri khổng lồ là một minh chứng. Ngoài việc bỏ phiếu kín và kiểm phiếu công bằng, cần phải có một hệ thống chính trị đa đảng cạnh tranh, quyền bầu cử phổ thông, và chiến dịch tranh cử công khai.

Những điểm nổi bật về tự do trên thế giới

Khu vực Trung Đông-Ả Rập tiếp tục là nơi ít tự do nhất, nhiều áp bức nhất. Trong số 18 quốc gia khu vực Trung Đông và Bắc Phi, chỉ có duy nhất một nước là “Tự do”. Hơn ¾ (78%) là “Không tự do”.

Tại Nga, nạn ám sát chính trị vẫn chưa được giải quyết trong năm 2009 và vẫn đang diễn ra mà không bị trừng phạt, lấy ví dụ, người ủng hộ nhân quyền Natalya Estemirova. “Lạm dụng bầu cử, suy giảm tự do tôn giáo, và liên tục sử dụng khủng bố chính trị” đã được viện dẫn là lý do cho sự trượt dốc [về tự do] của Nga.

Ở Philippines, vụ thảm sát 57 nhà báo, luật sư và dân thường trong một biến cố đã gây sốc. Vụ giết hại ở Philippines là nổi bật trong một năm có các cuộc tấn công và giết hại một số lớn các nhà báo ở Nga, Pakistan, Mexico và Somalia.

Trung Quốc mạnh mẽ theo đuổi “những hình thức mới trong việc kiểm soát Internet và đàn áp các blogger và nhà báo mạng”, theo bản báo cáo này. Trung Quốc hành động “cứ như thể là đang bị vây hãm bởi các công dân của chính mình.” Bản báo cáo chỉ trích nước Trung Quốc cộng sản trong năm 2009 vì án phạt tù nhiều năm đối với nhà ủng hộ dân chủ Lưu Hiểu Ba cùng với những người khác, và cuộc đàn áp các luật sư đại diện cho những bị đơn trong các vụ nhạy cảm về mặt chính trị.

Trung Quốc đã “làm phiền” các nước khác để họ phải gửi trả lại những người Duy Ngô Nhĩ đang tìm kiếm tỵ nạn tại hải ngoại. Pakistan và Cambodia đã hồi hương những người Duy Ngô Nhĩ, những người chắc chắn phải đối mặt với việc bị bỏ tù, nếu không phải là tra tấn hay tử hình.

Không khoan dung với những người chỉ trích chế độ, Trung Quốc đe dọa những người nước ngoài tổ chức các cuộc triển lãm văn hóa tại Đức, Australia, Hàn Quốc và Bangladesh để họ không tham dự.

Tây Âu gần như đều “Tự do”, với chỉ 1 trong số 25 nước (4%) “Tự do một phần” và không có nước “Không tự do”. Truyền thống khoan dung của khu vực này đã được kiểm nghiệm qua các vụ tranh chấp về quyền của người Hồi giáo, chẳng hạn như việc xây dựng tháp giáo đường và đền thờ Hồi giáo, vấn đề đội khăn trùm đầu và mạng che mặt, vân vân. Một số đảng chính trị lợi dụng thái độ chống dân nhập cư. Freedom House đã đánh rớt Thụy Sĩ vì các công dân nước này đã bỏ phiếu cấm việc xây dựng các tháp giáo đường Hồi giáo.

Tin tốt lành trong bản báo cáo là thuộc về các quốc gia Tây Balkan và khu vực Châu Á-Thái Bình Dương. Tiến bộ khiêm tốn nhất là ở Châu Á, nơi đặc biệt là Ấn Độ, Indonesia và Nhật Bản đã cho thấy sức bật, bất chấp chính phủ độc tài lớn nhất thế giới nằm ở giữa các nước này. Kosovo ở khu vực Balkan nhảy từ “Không tự do” lên “Tự do một phần”, sau khi kết thúc một cuộc bầu cử thành công và công nhận lớn hơn về quyền của những người thiểu số. Những tiến triển cũng đã diễn ra ở Croatia, Serbia, Macedonia, và Montenegro.

Không phải tất cả mọi áp bức đều đến từ chính phủ. Freedom House nói rõ rằng những thực thể phi nhà nước, chẳng hạn như những kẻ quá khích trong tôn giáo hay trùm ma túy, có thể vi phạm các quyền tự do công dân của những người thiểu số. “Chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan và bạo lực là phổ biến tại Somalia, Yemen, Afghanistan, và Pakistan.” Buôn lậu ma túy có tổ chức đã đóng góp vào tệ nạn tham nhũng ở Afghanistan, và một số nơi tại Trung Mỹ và Châu Phi, bản báo cáo nói.

Tác giả: Gary Feuerberg
(Theo The Epoch Times)

Đọc bản gốc tiếng Anh tại đây.